The New Constitution for a Fair Nepal – Time to get down to write it now!

Kathmandu, Nepal Mandala – After half a year long debates on regulations for Constituent Assembly (CA) are over, if what has been said is done in Nepal, the process of writing the long awaited main task of the CA members – the constitution writing – should start from this Sunday, the 16th Nov. According to CA Chairman Subhas Nemwang, the regulations for the CA were tabled Tuesday and its smooth passage is expected on Friday. Addressing a programme in Rautahat’s Gaur on Wednesday, he said “the schedule for constitution-making process has already been prepared and that the passage of the regulations would pave the way for the process to begin”. He was also of the view that there should be constant public pressure to make sure the new constitution would be ready in time. “New Nepal will not be like today’s Nepal. The aspirations of people from different sections including Madhesis, Dalits, women and indigenous communities must be reflected in the new constitution,” Nemwang said at the programme (Nepalnews.com, 12 Nov. 08).

न्हूँ नेपाःया संविधान च्वयेतः – कसेः जुइगु ई थ्यंक वल।
नेपाल संवत कछलाथ्व १५ सकिमिला पुन्हि विहिवाः

येँ, नेपाल मण्डल – २४० दँ मछि ताहाकःगु सामन्तवादि, दमनकारी शाह शासनया अन्त जुल। थुलिमछि ताहाकःगु ईया दुने, गुलिमछि नेवाःतेगु ज्यान वन सीके मफुसाँ, सीदयेक, जनयुद्धे १३,०००म्ह नेपाःमितेगु ज्यान वन। जनआन्दोलन १ व जनआन्दोलन २ सँ गुलिसिया ज्यान वन, गुलि घाःपाः जुल, गुलिसिया जागिर चब्बुत, गुलिसिया छु जुल, गनेःयाना स्वयेगु बाकि हे दनि। आः झीगु न्ह्यःने दना च्वंगु दकले तःधंगु चुनौति खः, न्हूँगु संविधान दयेकेगु। सन् १९६२या महेन्द्रँ दयेकूगु संविधान, सन् १९९० या न्हापांगु जन आन्दोलनं दयेकूगु संविधानं जनताया अधिकारया रक्षा, उत्थान, व प्रगतिमूलक जूगु खःसा न्हूँगु संविधान दयेके माःगु मखु। उकेँहे झीगु देसे न्हूँगु संविधान दयेकेत चुनाव यानाहे संविधान सभा बनेजुल। हलिमे गनँ मदुकथँ, संविधान सभाया सदस्यत हे ६०१ म्ह मछि। पार्टिगतकथँ दुथ्यागु थ्व संसदतेसँ नेपाःमि जनताया आकंक्षा गुलितक्क पुरेयाना बीफुपिँ धकाः सीकेगुला दहेदनि। छाय् धासा इमिगु ज्या झीसँ स्वयेगु बाकिहे दनि। पार्टिँ मनोनित् यापिँ जूसाँ जनतायात लिसःबीमापिँ संसदत धका स्यूहे जुइमाः। आः समय वयाच्वन, संविधान च्वयेगु। अले झी संविधान सभाया पिने च्वपिँसँ छुयायेगुले, संविधान च्वइपिँ सदस्यतहे झीसँ ल्येया छ्वयेधुंका हानं झीसँ सना च्वनेमानिला, सःपिन्तः छ्वया बीहे धुननि धका सुम्क च्वना, झी प्रतिनिधितेतः फुक्कँ त्वःता बीगुला, बिचायायेमागु समय थ्यंकःवल। थ्व खँ दकले न्हापाँ वाःचायेकेमाःथेँ च्वँ। अले, झीतः गुज्वःगु संविधान माःले? बिचाःयानागु दुला, संविधान गथे जुईमा धका सुँनं संसदयात धाये, कने यानागु दुला? बिचाः यायेमाथेँ च्वँ। अथे मयातकि, कित संसदतेसँ सःसःथेँ नं यःयःथेँ दयेकीगु संविधानयात झीसँ धायेथाय् ल्यनी मखु। कित न्हापाथेँहे झीगु बिचाः समावेश् मजूगु संविधानहे झीसँ मानेयाय् माली।

गुजोगु संविधान?
झीतः गुजोगु संविधान माःले? “गुजोगु संविधान धायेगु, न्ह्यागुसाँ बाँलाःगु संविधानका जिमित माःगुला” धयाँ सुनानं बाँलागु संविधान दयेका बीमखु। न्हापाला ब्याः यायेगु व छेँ बुँ न्यायेगु, देकेगु उलि अःपूगु ज्या मखु। छकः ब्याः याये धुंकलकि, धुंकलँ। छखा छेँ न्याय् धुंकलकि धुंकलँ। कलानं हिले अःपु मजू, छेँ बुँ हिलेनं अःपु मजु धका बाँलाक्क हे स्वया बिचाःयाना तिनि, ब्याःयायेमाः, छेँ बुँ न्यायेमाः धाःथेँ आ दयेकीगु सविधाननं छकः दयेकलकि दयेकलँ। कलात भातत वइ वनीका, मयःपिन्तः डाइभर्स बियाछ्वये ज्यूनि, छेँ बुँ धइगु थउँ कन्हे गुलि न्याइ, गुलिमीका, धका धाइपिँनं झीगु बिचे मदई मखु। वला रिस्क काय् न्ह्यापिँनिगु खँ। अप्पोयाना रिस्क कायमफुपिँ, मयःपिँ झी नेवाःते बिचे अप्पो दु धायेमा। झीला, छुँछकु थाकुथे च्वंगु यायेमालकि हे, “यायेहे मज्यूगु फुहेमफूगु गेयाना यायगु, का ना, छँहे या” धका तोःता बीगु बानि। अथेसाँ, संविधान दयेकेगु ज्यायातः झी छम्ह छम्हेसिनँ नवाय् माःथाय् नमवातकि सदाँयालागी झीगु म्हुतुप्वाः तीका च्वने माली।

नेवाःतेगु सद्भावना
झी नेवाःत कतःप्रति यक्वहे सद्भावना दुपिँ। दया, माया, ममता धइगुला नेवाःतेके गुलिदु, उलि मेपिन्के दुला धाय् थाकु। उकेँ, नेवाःत झिम्हदुथाय् छम्ह जक खय् पासा छम्हजक दुसाँ अन, “ए वहाँले बुझ्दैन” धका खय् भासँहे खँ ल्हायेगु सुरु याइ। कित व खय् पासाँ धइम्हेसिनंहे “खै केहो मैलेत बुझ्दैन तपाईहरुले के भनेको” धका धया हइ। उलिजक मखु, “नेपालीमा भन्नुसन” धका धयाहइपिँ हे दुथाय् झी नेवाःतेसँ थःगु म्हुतुइ धौ फिनाबी। अले, धाय धका बिचादुपिँनं सुम्क च्वनाच्वनेमालीगु अवस्था गुलिदु, झीसँ चाःसाँ मचाः पहयाइगुला, धात्थेहे मचाःगुला अनुसन्धान याये माथेँ च्वँ। थुलिखँ लुमंकागुया अर्थ खः, झी नेवाःतेसँ वाःचायेके माःथाय् वाःचायेकेमाल। मेःगु अर्थ खः, झीत माःकथँ झीगु संविधान झीसँ हे दयेकेमाल। अथे दयेकेगु चान्स वयाच्वंगु दु। व चान्सयातः गुमे यायेमजिल।

संघीय गणतान्त्रिक लाकि गणतान्त्रिक संविधान?
आः दूगु अन्तरिम संविधानकथँ झीगु देःयात “संघीय गणतान्त्रिक नेपाल (Federal Republic of Nepal)” धका घोषणा जुइ धुंकल। संघीय गणतन्त्र धायेतला गणराज्य संघया शासन प्रणालि (Governance of Federated States) जुइमागु खः। गोगु गणराज्य दयेकेगु धैगुहे सीमदुनि, देस संघीय गणतान्त्रिक नेपाल धका नामकरण जुइधुंकल। थ्वला नकतिनि Ph.D. ब्वना च्वँपि किजा केहेँपिसँ थःगु नाँया न्ह्यःने डाक्टर धका थःत थम्हँ सम्बोधन याना कतपिन्तःनं जबर्जस्तिं सम्बोधन याके हथाय् चाःपिँ किजा केहेँपिनिगु खँ लुमँस्ये वयेकाब्यू। अथे मखुसा, खःजा “संघीय गणतान्त्रिक नेपाल” हे दयेकेगु खः, लिपा गन तन्त्र याना च्वनेगु, का “संघीय गणतान्त्रिक नेपाल” धका आःहे घोषणा याना छ्वःसा जिहे ज्यूनि धइगु हिसाबँ अथे न्ह्यवःहे नामकरण यागु मखा जुई? अथेसाँ, Ph.D. ब्वना च्वँसाँ Ph.D. पास याना डाक्टर उपाधि कायेहे फइ धइगु छुँ हे ग्यारेन्टि मदुथेँ, झीगु देः “संघीय गणतान्त्रिक नेपाल” जुईहे धइगु ग्यारेन्टि गनं मदुनि। संविधान हे बाँलाक्क बने जुइला मजुइला धइगुहे ग्यारेन्टि मदुनि। उकेँहे झीसँ कुतः यायेमाःगु दु। छम्हछम्हेसिनं फुगुकथँ थःके दूगु ज्ञाण, प्रज्ञाँ जागु बिचाः सकसितँ ईना बीमागु समय खः, आः वया च्वंगु।

सर्व हितकारि संविधान दयकेगुली नेवाःतेगु देन
च्वय् लुमंका थै, झी नेवाःत झंझतगु ज्यायाये म्हाँ। अथेसाँ झी नेवाःत सद्भावनादु। उलिजकला सद्भावनाँ यानाँ थःगु अधिकारयात हे लोमंका छ्वय् फुपिँ। अथेसाँ लोमंके मज्यू, झी नेवाःत सुरे जक जुलकि न्ह्याग्गुँ यायेफुपिँ। नेपाःया संस्कृतिया नाँजागु, बहा बही, देःदेगः, दरवारत देकल नेवाःतेसँहे। ज्यान पायेमासाँ, जेःले वनेमाःसाँ, निरंकुश पञ्चायती दमनकारि शासन प्रणलियात दकले न्हापाँ विरोध यापिँ हे झी नेवाःत। राष्ट्रीय पञ्चायत दुनेहे विरोध यायेफुपिँनँ झी नेवाःत। चन्द्र शम्शेरँ देसँ पितेना छ्वसाँ, बुद्धया जन्म सिद्धस्थान नेपाले बुद्धया शिक्षा प्रचारयापिँनँ नेवाः भन्तेपिँ हे। विरेन्द्रया पाले जूगु जन आन्दोलनयेनँ न्ह्यनेलापी आन्दोलनकारितनं नेवाःतहे तिनि। उबले, यलेजूगु घेराउया लीडरत आपालं नेवाःत। अले इन्द्र जात्रायात बीमागु अनुदान सरकारँ छुँहे पूर्व सल्ला मदेक काटे याःबले दँपिँनं नेवाःत। व जक मखु अर्थ मन्त्री डा. भट्टराई यातहे क्षमा फ्वन्केफुपिँनं झीहे नेवाःत। थुज्वगु उदाहरणला गुलिदु गुलिदु। मेगुला छु, नेपाल धइगु नाँ दूगु नेपाल संवत नेपाःया राष्ट्रीय संवत खः धका बिचायाये मफुपिँ नेपाल देसया शासकतेतः ३० दँ तक्क संघर्ष याना राष्ट्रीय संवत धका घोषणा याकाँतिनि तोतल। थुज्वःगु संघर्ष झी नेवाःतेगु लागी जक मखुधका मथूपिसँ थुहे मथू। अएनं थूपिसँ थुइकाहःगु दु। थ्व फुक्क नेवाःतेःगु देन्। नेवाःत मदंगु जूसा, इमिसँ थुलिहे सीका हइमखु। थ्व झीगु लसताया खँ।

आः दयेकाबीनु झीसँहे सकल नेपाःमिपिनिगु अधिकारयात गौरव याईगु, सकल सितः उत्थान याइगु, भीँ जुईगु, देसयातः शान्ति दईगु, संविधान झीसँ दयेका बीनु। आः गुजोगु संविधान दयेकूसा ज्यू धका बिचाः प्वंका हइ दिसँ। गथेयाना न्हूँगु संविधान दयेकूसा, सकल नेपाःमिपिन्त भीँ जुइ? दलित, महिला, जनजाति व आदीवासिया जक मखु लोकतन्त्र विरोधीत जूसाँ, इपिँनं नेपाःमि हे जूगुलिँ ईमितःनं गथेयाःसा थाय् बी फई? अले भचा दुग्यंक धायेगुसा, थीथी नेपाःमि जन वर्गया संरक्षण, उत्थान व प्रगतिया नापँ नापँ झीगु नेपाल मण्डलयातनं गथेयासा पुनर्निर्माण यायेफइ? झीगु भासयात गथे यासा पुनःप्रयोग याये फई? छिगु, छःपिनिगु बिचाः प्वंका हइ दिसँ, बिज्याहुँ। थीथी जातिँ जाःगु सकल नेपाःपिन्तः भीँ जुइगु संविधान दयेके तः गुहाली यायेनु।
– The Newah

2 thoughts on “The New Constitution for a Fair Nepal – Time to get down to write it now!”

  1. सिक्कहे बाँलागु विचाः। छिसँ एकदम ठिक खँ ल्हाना दीगु दु:। थ्व इले झीगु (समाधान यायेमाःगु) समस्या निगु दु – न्हापाँ कन्फ्युजन् हटेयागु अले समावेशी सँविधान देकेगु। कन्फ्युजन् क्रिएट् याईपिँ न्ह्याथ्यासनँ दु। राजनीतिक पार्टीया दुनेनँ दु, पिनेनँ दु, झीगु ज्या चाँहि दक्वसित खबरदार यायेगु ख:। छिगु थ्व ब्लगँ बाँलागु सन्देश ब्यूगु दु।

    सुभाय्,
    सुरेस, टोक्यो

  2. Sagar Man Bajracharya

    सिक्कहे बाँलागु विचाः। थुजोगु बिचाः सकल नेपाःमिपिन्के वयेमाः। अलेतिनि धात्थेँयागु “संघीय गणतान्त्रिक नेपाल” बनेजुई।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *